Đây không phải hình ảnh ở Love Land hay Sex Theme Park ở Hàn Quốc hay xứ Âu Mỹ, cũng không phải phù điêu trang trí quý phái Chămpa hay Ấn Độ. Đây là tượng trang trí ở làng Kếp Pinh – Gia Rai, hiện được trưng bày ở Viện Bảo tàng Dân tộc học Hà Nội.
Người Gia Rai có tập tục chôn cất người đã chết trong nhà mồ. Trong nghi thức tang lễ của họ, lễ bỏ mả là lễ lớn nhất, tổ chức sinh hoạt như lễ của cộng đồng để vĩnh biệt người quá cố. Ngoài họ hàng, còn có cả người ở làng khác đến dự. Họ an táng những người quá cố trong gia đình trong 1 nhà mồ chung. Nhà mồ đang được trưng bày ở Viện bảo tàng này 45 mét vuông, chôn cất được 30-40 người (à mà tất nhiên là hiện tại đang không có người nào trong mồ, chỉ có cái nhà thôi nha).
Điểm độc đáo không chỉ ở nghi thức lễ bỏ mả, mà ở phần kiến trúc nhà và những hình vẽ trang trí mái lá, các đồ án thiết kế trên mái và các tượng mồ bằng gỗ xung quanh.
Tượng trang trí cho nhà mồ nghe có vẻ tâm linh nhưng ý nghĩa thì lại có vẻ không có tâm linh cho lắm. Tượng và hình vẽ hầu hết thể hiện như phác họa lại những sinh hoạt trong cuộc sống, tức là những gì họ thấy trong cuộc sống. Hình trang trí cũng vậy, là hình các loại rau, loại hoa lá của núi rừng rất quen thuộc với họ.
Những tượng phồn thực thường thu hút người tham quan hoặc những người mới thấy nhà mồ lần đầu. Nhưng tượng ngồi ôm mặt này mới được xem như là tượng mồ điển hình nhất. Thường có 2 hoặc 4 tượng ngồi ôm mặt được đặt ở góc nhà mồ. Có lý giải cho rằng đây là người thân hay ngồi khóc trong tang lễ. Có giải thích khác nói rằng tượng này thay thế cho người mang cơm ra nhà mồ cho người đã mất.
Ngoài ra, chính những bức tranh trang trí trên mái nhà mới thể hiện được dân gian và quan điểm tập quán của cộng đồng. Lúc tham quan, mình lo chú ý tượng mồ và các phù điêu nên đúng là không để ý hình vẽ này.
Còn các tượng mồ cảnh nam nữ, hoặc phụ nữ mang thai thì mang ý nghĩa phồn thực, sinh sản và triết lý luân hồi của dân tộc. Tượng đúc đẽo nguyên cây bằng gỗ thô, được giới thiệu là người làng không chú trọng về nghệ thuật và tượng không mang tính tả thực. Ấy vậy mà thấy các bộ phận được phóng đại lên, đục đẽo tinh xảo hơn cả khuôn mặt.🤔
Và có cả cảm xúc, rất rất sinh động 😉
Gia Rai vẫn luôn là một văn hóa ẩn sâu ở đâu đó. Tưởng chừng như văn hóa ấy không còn, nhưng cội rễ vẫn dai dẳng và sâu trong từng mảnh đất và con người.
.:: Sâu Lùn kể chuyện ::.